Ta podróż przybliża nas do czasów romantyzmu i niezwykłych poetów, których twórczość jest wciąż żywa. Wyruszamy śladami Zygmunta Krasińskiego, Cypriana Kamila Norwida i Fryderyka Chopina. Gdzie nas zaprowadzą?
Czas na podróż po Mazowszu śladami romantyzmu i poezji. Każde miejsce opowiada tu inną historię: o wielkiej literaturze, utraconej ojczyźnie, dzieciństwie poetów, muzyce, ruinach i ludowych pieśniach. To trasa dla tych, którzy lubią odkrywać ciekawą historię w nieoczywistych miejscach.
Obowiązkowym punktem na mapie romantycznego Mazowsza jest Opinogóra, położona niedaleko Ciechanowa. To miejsce najmocniej związane z Zygmuntem Krasińskim - jednym z trzech wielkich poetów polskiego romantyzmu, autorem „Nie-Boskiej komedii”. Warto odwiedzić tutaj Muzeum Romantyzmu, gdzie znajdziemy pamiątki związane z historią rodziny Krasińskich, szczególnie z Zygmuntem Krasińskim.
Najbardziej rozpoznawalnym obiektem zespołu jest neogotycki pałacyk z lat 40. XIX wieku, jedna z najbardziej charakterystycznych budowli całego kompleksu. Według informacji muzeum pałacyk był prezentem ślubnym generała Wincentego Krasińskiego dla Zygmunta i Elżbiety, czyli Elizy, z Branickich; oficjalnie przekazano go młodej parze latem 1843 roku. Kompleks muzealny jest jednak znacznie większy. Obejmuje nie tylko pałacyk, lecz także powozownię, oficynę, dwór, oranżerię oraz zabudowania związane z dawnym założeniem dworskim.
Szczególnie ciekawy jest charakter zbiorów muzeum. Oprócz pamiątek związanych z Zygmuntem Krasińskim i jego rodziną znajdziemy tu również portrety, wydania utworów, korespondencję, grafiki, mapy, biblioteczki z księgozbiorami francuskimi z XVIII i XIX wieku, a także ślady epoki napoleońskiej. To ostatnie nie jest przypadkowe. Ojciec poety, generał Wincenty Krasiński, był związany z tradycją napoleońską jako dowódca pułku szwoleżerów.
Najbardziej poruszające miejsce znajduje się jednak w parku. Tam, nieopodal dworu, stoi jedyny w Polsce pomnik Zygmunta Krasińskiego, odsłonięty w 1989 roku. Przedstawia poetę siedzącego w fotelu - człowieka zamyślonego, może zmęczonego, może pogrążonego w lekturze albo wspomnieniu. W pobliżu znajduje się również marmurowa ławeczka z 1832 roku, wykonana na zamówienie Amelii Załuskiej, pierwszej muzy Zygmunta Krasińskiego. Na ławeczce wyryto napis: „Niech pamięć moja zawsze ci będzie miła”. Według lokalnej opowieści kto usiądzie na tej ławeczce, może się zakochać.
Poza terenem parku warto odwiedzić również kościół z kryptą grobową Krasińskich. To miejsce domyka opowieść o poecie i jego rodzinie. W krypcie pochowany jest Zygmunt Krasiński, a także jego rodzice i dzieci.
Mazowiecki szlak romantyzmu nie byłby pełny bez Cypriana Kamila Norwida. Jego ślady prowadzą na prawobrzeżne Mazowsze, w okolice Głuch i Dębinek. Norwid urodził się 24 września 1821 roku w Laskowie-Głuchach, niedaleko Radzymina, a dzieciństwo i młodość spędził między innymi w Dębinkach.
To właśnie z tym skrawkiem Mazowsza, z dworem i otaczającym go parkiem, można łączyć pełne tęsknoty słowa z jego utworu „Wspomnienie wioski”: - Już wracam myślą - wzrok jej sokoli naprzód zobaczył lipy cieniste, zielone smugi i wody czyste. Serce, ty czujesz strony rodzinne…” Poetyckie wspomnienie rodzinnych stron pokazuje, jak miejsce to ukształtowało wrażliwość poety. Od 1966 roku dwór należy do rodziny słynnego reżysera Andrzeja Wajdy. Ponieważ jest to własność prywatna, miejsce można zwiedzać wyłącznie po wcześniejszym umówieniu się.
W 2021 roku, w oddalonym od Głuch o około 7 kilometrów pałacu w Dębinkach, powołano Muzeum Cypriana Norwida. Dziś miejsce to staje się ważnym punktem na literackiej mapie Mazowsza. W sezonie letnim na terenie pałacu organizowane są liczne koncerty i wydarzenia kulturalne, które ożywiają pamięć o poecie i jego twórczości.
Podczas naszej podróży śladami romantyzmu i poezji trudno pominąć Żelazową Wolę (znajduje się w pobliżu Sochaczewa). W historycznym majątku Skarbków poznali się rodzice Fryderyka - Justyna i Mikołaj, a następnie urodził się sam Fryderyk. Współczesny Dom Urodzenia Fryderyka Chopina, będący oddziałem Narodowego Instytutu Fryderyka Chopina, to dawna oficyna dworu Skarbków, przebudowana w stylu dworkowym. Na zwiedzających czeka ekspozycja opowiadająca o historii miejsca, a także oryginalne pamiątki, takie jak książki z biblioteki Mikołaja Chopina, pierwsze wydania kompozycji młodego Chopina czy list siedemnastoletniego Fryderyka do rodziny.
Dworek otoczony jest malowniczym parkiem w dolinie rzeki Utraty. Wśród ciekawych gatunków drzew i roślin warto wysłuchać recitali chopinowskich w wykonaniu najwybitniejszych polskich i zagranicznych pianistów, światowej sławy profesorów, a także laureatów Międzynarodowych Konkursów Chopinowskich.
Żelazowa Wola doskonale uzupełnia literacką trasę. Tu poezja jest w muzyce, w parku, w wodzie, w cieniu drzew i w atmosferze miejsca, które od lat przyciąga tych, którzy chcą zbliżyć się do źródeł chopinowskiej wrażliwości.
Choć podróż po Mazowszu śladami romantyzmu prowadzi przede wszystkim przez miejsca związane z XIX wiekiem, warto zrobić na tej trasie ważny przystanek w Czarnolesie. To miejsce nie należy do epoki romantyzmu, lecz do znacznie wcześniejszego renesansu, ale bez Jana Kochanowskiego trudno mówić o polskiej poezji w ogóle. Romantycy wracali do dawnych mistrzów, szukali narodowych źródeł literatury i budowali własną wyobraźnię także na pamięci o takich twórcach jak Kochanowski.
Muzeum Jana Kochanowskiego w Czarnolesie znajduje się na terenie dawnego majątku związanego z poetą. Placówka powstała we wrześniu 1961 roku, a od 2020 roku działa jako samodzielna instytucja kultury. Jej stała ekspozycja przybliża postać Kochanowskiego na tle epoki renesansu, pokazując nie tylko autora znanego z podręczników, ale także człowieka wykształconego, obytego z europejską kulturą, dworzanina, ziemianina i twórcę, który w Czarnolesie znalazł własną przestrzeń życia oraz pisania.
Czarnolas działa na wyobraźnię przede wszystkim przez atmosferę miejsca. Dzisiejsze muzeum mieści się w zabytkowym zespole dworsko-parkowym, a jego sercem jest dawny dwór Jabłonowskich. Zwiedzający mogą zobaczyć ekspozycję poświęconą życiu i twórczości Kochanowskiego, dawne wydania jego dzieł, pamiątki, dokumenty oraz przedmioty pomagające odtworzyć klimat epoki.
Szczególne znaczenie ma także czarnoleski park. Właśnie on pozwala najlepiej poczuć, dlaczego to miejsce stało się symbolem poetyckiego azylu. Park otaczający muzeum był opiewany już przez samego Kochanowskiego, a w XIX wieku został przekształcony w ogród dendrologiczny. Na terenie posiadłości znajdują się również pomnik Jana Kochanowskiego, kaplica Kochanowskich oraz zabytkowa oficyna dworska, zaadaptowana do funkcji edukacyjno-naukowych.
Materiał opracowano na zamówienie Samorządu Województwa Mazowieckiego.
