Nagroda Bookera to jedna z najbardziej prestiżowych nagród literackich na świecie. Co roku przyznawana jest autorom za najlepszą powieść w języku angielskim, wydaną na terenie Wielkiej Brytanii lub Irlandii. Tegorocznym zwycięzcą okazała się powieść M. Johna Harrisona „The End of Everything". To dobry moment, by przypomnieć sobie pięć nagrodzonych w poprzednich latach książek, po które warto sięgnąć, gdy tylko skończymy lekturę tegorocznego laureata.
Zestawienie musi otworzyć zwycięzca ubiegłorocznej edycji Nagrody Bookera. Kanadyjsko-węgierski autor David Szalay w swojej nagrodzonej książce tworzy portret samotnego, zagubionego mężczyzny, którego życiem na przestrzeni dekad rządzi przypadek. Istvána poznajemy jako niezręcznego, wyobcowanego nastolatka mieszkającego na postkomunistycznych Węgrzech, uwikłanego w kontrowersyjny romans, który kończy się tragedią. Po trudnych doświadczeniach młodości i serii dorywczych, mało prestiżowych prac, István zostaje szoferem zamożnej londyńskiej rodziny. Choć wejście w kręgi wyższych sfer całkowicie odmienia jego życie, trudno nie zauważyć, że losy Istvána zależą bardziej od okoliczności niż własnych wyborów. To opowieść o męskiej alienacji i wyobcowaniu z własnego życia, które zdaje się bohaterowi po prostu przytrafiać, niezależnie od jego decyzji i zaangażowania – lub raczej ich braku.
Życie Eilish Stack zmienia się bezpowrotnie, gdy pewnego wieczoru na progu swojego domu zastaje dwóch funkcjonariuszy tajnej irlandzkiej policji. Szukają jej męża Larry’ego, działacza związkowego, którego chcą przesłuchać. To początek wydarzeń, które stopniowo odbierają rodzinie poczucie bezpieczeństwa. Larry znika, rząd coraz mocniej ogranicza obywatelskie wolności, a Irlandia zaczyna przypominać państwo policyjne. Eilish desperacko stara się chronić czwórkę dzieci przed brutalnością, która coraz mocniej przenika zarówno ich życie rodzinne, jak i rzeczywistość całego kraju. „Pieśń prorocza” zdobyła Nagrodę Bookera w 2023 roku, doceniona przez jury za sposób, w jaki Lynch „przekonująco uchwycił społeczne i polityczne niepokoje naszych czasów”.
W tegorocznej edycji Nagrody Bookera Douglas Stuart po raz drugi znalazł się w ścisłym gronie finalistów za sprawą powieści „John, syn Johna”. Poprzednio nagrodę zdobył w 2020 roku za książkę „Shuggie Bain”. W swojej debiutanckiej powieści Stuart opowiada historię dorastającego w Glasgow w latach osiemdziesiątych Hugh Baina, do którego wszyscy mówią Shuggie. Najmłodszy z trojga dzieci Agnes, samotnej matki porzuconej przez niewiernego męża, chłopiec nie potrafi sprostać oczekiwaniom rówieśników. Jest zbyt wrażliwy, zbyt delikatny, za mało męski. Od najmłodszych lat staje się obiektem drwin i prześladowań. Choć Agnes pragnie pomóc ukochanemu Shuggie'emu, sama coraz bardziej pogrąża się w alkoholizmie. Z czasem role się odwracają i to syn musi zaopiekować się matką, która coraz bardziej traci kontrolę nad własnym życiem.
Margaret Atwood była nominowana do Nagrody Bookera aż sześć razy i zdobyła ją dwukrotnie, po raz pierwszy w 2000 roku za powieść „Ślepy zabójca”, a po raz drugi w 2019 roku za „Testamenty”. W tej historii Atwood po trzydziestu latach powraca do dystopijnego świata Gileadu, znanego nam dobrze z „Opowieści podręcznej”, który zaczyna zmagać się z kryzysem. Tym razem brutalną rzeczywistość poznajemy z perspektywy okrutnej ciotki Lidii, stojącej na czele funkcjonariuszek odpowiedzialnych za kontrolowanie kobiet, młodej Agnes, przygotowywanej do zaaranżowanego małżeństwa, oraz nastoletniej Daisy mieszkającej w Kanadzie, poza rządami Gileadu. Ich losy splatają się, pozwalając nam spojrzeć na opresyjny system oczami oprawcy, ofiary, oraz osoby pozostającej poza jego granicami.
W zestawieniu nie można pominąć również powieści Bernardine Evaristo, która w 2019 roku podzieliła główną nagrodę wraz z Margaret Atwood. Jury nie potrafiło wybrać jednej książki spośród dwóch uznanych za równie wartościowe, dlatego zdecydowało się złamać obowiązujący regulamin i docenić dwie autorki jednocześnie. „Dziewczyna, kobieta, inna” to opowieść o dwunastu bohaterkach, których losy poznajemy na przestrzeni kilku dekad, przemierzając z nimi niemal całą Wielką Brytanię, od Newcastle po Kornwalię. Powieść rozpoczyna się od historii Ammy Bonsu, reżyserki teatralnej zmierzającej na premierę swojej sztuki w londyńskim Teatrze Narodowym. Amma wspomina młodość pełną buntu i aktywizmu, oraz przyjaźń z Dominique, z którą przed laty prowadziła grupę teatralną. Stopniowo poznajemy historie pozostałych bohaterek, pochodzących z różnych środowisk, klas społecznych i reprezentujących odmienne światopoglądy, których doświadczenia ukazują wielowymiarowy obraz życia czarnoskórych kobiet w Wielkiej Brytanii.
