Gdy dzieje się coś złego, często myślimy: „Dlaczego nikt nie reaguje?”. Tyle że inni mogą zadawać sobie to samo pytanie. Wszyscy czekają na bohatera, który coś zrobi. Nie zawsze się pojawia. Psychologowie nazwali ten mechanizm rozproszeniem odpowiedzialności. Warto go przełamać. Odwaga nie zawsze wymaga wielkich czynów. By zapobiec tragedii, czasem wystarczy kilka słów, telefon. Dbanie o bezpieczeństwo to nie tylko zadanie policji, ale i nasza sprawa.
- Nie oglądaj się na innych
Widzisz kogoś, kto może potrzebować pomocy? Nie zakładaj, że ktoś już się tym zajął. Zamiast pytać w myślach: „Dlaczego nikt nie reaguje?”, zapytaj: „Co ja mogę zrobić?”. Niekiedy wystarczy zainteresować się czyimś samopoczuciem, zawiadomić odpowiednie służby, poprosić o pomoc kogoś kompetentnego, by zmienić sytuację.
- Stosuj zasadę ograniczonego zaufania
W innym eksperymencie Darleya i Latanégo do pomieszczenia ze studentami przedostawał się dym. Gdy badani byli sami, 75 proc. z nich natychmiast zgłaszało niepokojące zjawisko. Ale w obecności kilku osób, które – na zlecenie badaczy – demonstracyjnie ignorowały dym, reagował zaledwie co dziesiąty. Zachowanie innych często uznajemy za dowód, że wszystko jest w porządku. Nawet zachowanie błędne! Dlatego jeśli coś cię niepokoi, słuchaj siebie. Fakt, że nikt nie reaguje, nie oznacza, że nie ma powodu do reakcji.
- Znajdź sojuszników w tłumie
Jeśli uważasz, że niepokojąca sytuacja wymaga działania, zwróć się do konkretnego człowieka. Nie apeluj na zebraniu w szkole do ogółu rodziców, by coś zrobili z agresją wśród młodzieży. Zaproponuj konkretne działania: ty porozmawiasz z wychowawcą, dwoje innych rodziców spotka się z pedagogiem szkolnym, a kolejna wybrana osoba pomoże zorganizować warsztaty dotyczące przemocy rówieśniczej. Zachęcaj do działania personalnie: „Marta, czy mogłabyś… Panie Tomku, a może pan by…”. Ludzie zagadnięci wprost rzadko odmawiają. Ale prawie nikt nie chce się wyrwać. Ustalcie, kto i kiedy sprawdzi, czy podjęte kroki przynoszą efekty. W ten sposób przeciwdziałasz rozproszeniu odpowiedzialności. Psychologia społeczna pokazuje, że gdy odpowiedzialność ma konkretne imię, zadanie i termin, trudniej ją zignorować. Pamiętaj jednak, że odwaga i sprawczość nie są tym samym co brawura. Gdy sytuacja jest niebezpieczna, nie musisz podejmować fizycznej interwencji. Czasem optymalne działanie polega na tym, że wycofasz się w bezpieczne miejsce i wezwiesz pomoc.
- Ćwicz odwagę codziennie
Reagowanie na krzywdę jest umiejętnością, którą można rozwijać. Marzysz, by w świecie młodych ludzi mniej było przyzwolenia na hejt, pogardę, przemoc? Przyjrzyj się… własnemu otoczeniu i sobie samej. Nie śmiej się z żartów, które wyrażają pogardę wobec innych, promują negatywne stereotypy. Reaguj na wykluczanie, wspieraj tych, którzy nie potrafią się obronić.
- Bądź godna zaufania
Dziecko (także nastoletnie), które widzi przemoc, słyszy groźby albo samo doświadcza czegoś niepokojącego, nie zawsze wie, do kogo się zwrócić. Może obawiać się zemsty, odrzucenia przez rówieśników albo oskarżenia o donosicielstwo. Ale nie wystarczy powiedzieć: „Zawsze możesz do mnie przyjść”. Zaufanie buduje się codziennie. Słuchając bez przerywania, nie bagatelizując problemów, nie reagując gniewem na trudne wyznania. Pytaj nie tylko o oceny, ale też o relacje, samopoczucie, atmosferę w klasie. Kiedy dziecko opowie ci o czymś dziwnym, potraktuj to poważnie. Nie obiecuj bezwzględnej tajemnicy, jeśli zagrożone jest czyjeś bezpieczeństwo. Odpowiedzialność za zapobieganie przemocy spoczywa na dorosłych. Dziecko powinno wiedzieć przede wszystkim, że może na ciebie liczyć i nie musi mierzyć się z zagrożeniem samotnie.
Nie wiemy, jak zachowamy się w chwili prawdziwego niebezpieczeństwa. Możemy jednak zrobić wiele, nim nadejdzie. Reagować na krzywdę, nie odwracać wzroku, gdy widzimy przemoc, rozmawiać z dziećmi i słuchać ich także wtedy, gdy przynoszą trudne wiadomości. Pokazujmy im, że nie godzimy się na krzywdzenie słabszych, że nie akceptujemy hejtu ani mowy nienawiści. Jeśli chcemy, by umiały się bronić, by odróżniały dobro od zła, bądźmy dla nich przykładem. Pokażmy im też, że złu można się przeciwstawić. Czasem od drobnych dobrych gestów zaczyna się zmiana świata na lepsze.
