Mamy tendencję, żeby skupiać się na słowach. Ale miłość się z nich nie rodzi. Zaczyna się w chwili, kiedy zostajesz wysłuchana, kiedy ktoś spojrzy na ciebie z łagodnością. Kiedy ktoś zauważy twoje zmęczenie i poda ci kubek herbaty.
Pary często przychodzą do gabinetu terapeuty z pytaniem: „Co można zrobić, kiedy się oddalamy? Coś między nami zgasło, wypaliło się. Czy można to rozpalić na nowo?”. Terapeuta nie pyta wtedy o romantyczne chwile, zadaje raczej pytanie: „Kiedy ostatni raz czułaś, że jesteś ważna dla tej drugiej osoby?”. I zwykle zapada wtedy cisza. Bo mamy tendencję, żeby skupiać się na słowach, przypominać sobie: co mi powiedział(a)? Kiedy ostatni raz rozmawialiśmy o miłości? A to nie słów brakuje w związkach najbardziej, lecz uważnej obecności. Podczas terapii pary uczą się praktykować obecność poprzez mikronawyki miłości. To nie są „techniki” ani ćwiczenia. Mikronawyki to drobne gesty, które mają znaczenie tylko wtedy, gdy są powtarzane codziennie i gdy są autentyczne – to znaczy takie, którym wierzymy i odczytujemy jako prawdziwe. Jestem z tobą, widzę cię, jesteś dla mnie ważna(y), ale wyrażane przez ciało, spojrzenie, a dopiero na końcu słowa.
1. Drobne gesty
Związki nie rozpadają się przez wielki kryzys. Najczęściej kończą się przez tysiące drobnych zaniedbań. Kiedy przestajemy mówić „dzień dobry” z uśmiechem. Kiedy omijamy wzrok partnera, bo jesteśmy zmęczeni. Kiedy w łóżku odwracamy się do siebie plecami nie tylko ciałem, ale i sercem. Gdy wieczorem sięgamy po telefon, a nie po dłoń drugiej osoby. I odwrotnie – to właśnie drobne powroty budują nową nić między dwojgiem ludzi. Już jedno „jak się dziś czujesz?” zadane naprawdę z ciekawością, a nie z rozpędu, robi różnicę. Czasem w terapii par pytam: „Co byłoby dla ciebie takim najmniejszym, a jednocześnie znaczącym gestem od drugiej osoby?”. Odpowiedzi bywają poruszające: „Żeby mnie przywitał, kiedy wchodzę do domu”; „Żeby spojrzała mi w oczy, zanim zaśnie”; „Żeby zapytał, jak minął mi dzień i naprawdę posłuchał odpowiedzi”. Nie czekamy na wielkie rzeczy. To te małe bywają dla nas naprawdę ważne.
2. Powrót do początków
Była u mnie kiedyś para – Monika i Paweł. Przyszli na terapię właśnie z poczuciem, że się od siebie oddalili. Nie było między nimi dramatycznych scen i kłótni, raczej to poczucie, że „coś się wypaliło”. W ich oczach było zmęczenie, a między nimi chłód, jakby siedziała przede mną para znajomych, a nie bliscy sobie ludzie. Mieli dwoje dzieci, prowadzili firmę, wszystko „ogarniali”. Tylko siebie już nie. Na jednej z sesji zapytałam, czy mają choć jeden codzienny rytuał, który jest tylko dla nich. Spojrzeli po sobie: „Nie ma kiedy, na nic nie mamy czasu”, powiedziała Monika. „A może dawniej był?”, dopytałam. Okazało się, że kiedyś, jeszcze zanim pojawiły się dzieci, każdego wieczoru siadywali razem przy kuchennym stole i pili herbatę. Często w ciszy, nawet bez słów, ale i bez ekranów. Po prostu ze sobą byli. Zaproponowałam, żeby wrócili do tego zwyczaju. Nie po to, by coś naprawić, ale żeby zobaczyć, co się stanie. Po kilku tygodniach przyszli na sesję i powiedzieli: „To w jakiś sposób działa, zaczęliśmy do siebie mówić. Najpierw śmialiśmy się razem z tej sytuacji, potem zaczęliśmy wspominać nasze początki, rozmawiać o zwykłych rzeczach. I te rozmowy są inne, nie służą załatwianiu spraw, mówimy o nas”. To właśnie mikronawyk – powtarzany z intencją tworzy przestrzeń, w której miłość może znów się rozgościć.
3. Kontakt poprzez dotyk
Nie da się przecenić roli dotyku w relacji. I nie chodzi o seks, lecz o codzienny, delikatny kontakt. O rękę na plecach, o przytulenie bez powodu, o pogłaskanie po włosach, gdy ktoś opowiada o trudnym dniu. Nasze ciało pamięta gesty znacznie dłużej niż słowa. W jednym z badań par, które przeszły przez terapię, ujawniła się ciekawa zależność: to nie intensywność, ale częstotliwość i spontaniczność drobnych gestów fizycznej bliskości były silnie skorelowane z poczuciem bezpieczeństwa emocjonalnego. Jedno codzienne przytulanie – z pełną obecnością – potrafi odbudować więcej niż dyskusje i rozmowy. Pamiętam historię Marty i Janka. Mieli za sobą kryzys po stracie dziecka. Trauma ich rozdzieliła. Każde z nich cierpiało osobno. Marta na jednej z sesji powiedziała: „Nie wiem, jak go dotknąć, nie wiem, czy w ogóle mogę”. Zaproponowałam im coś bardzo prostego: przez pięć minut dziennie siadają obok siebie i trzymają się za ręce. Bez słów. Bez narracji. Tylko kontakt skóra do skóry. Po dwóch tygodniach Marta powiedziała: „To jest jak mówienie »kocham cię«, na które nie muszę mieć siły”. Mikronawyki dotyku nie muszą być erotyczne. Ważna jest w nich czuła obecność.
4. Obecność partnera
W związkach bardziej niż słów potrzebujemy bycia obok. Kiedy twój partner jest cicho, nie musisz go ciągnąć za język. Możesz po prostu być z nim w tej ciszy. Wspólne siedzenie na kanapie w tym samym pomieszczeniu, każde zanurzone w swoich myślach, ale z poczuciem: „jesteśmy razem”. Czasem pytam ludzi: „Kiedy ostatnio po prostu byliście ze sobą, nie robiąc nic?”. To trudne pytanie w świecie, który każe nam wciąż coś załatwiać, osiągać, naprawiać i być efektywnym. Ale właśnie wtedy, w tej nicnierobiącej obecności można usłyszeć bicie serca relacji. Radzę często moim pacjentom: „Siadajcie obok siebie, stykając się ramionami. Kiedy siedzicie w tym samym pokoju, podnoście wzrok i popatrzcie na partnera, spróbujcie go poobserwować albo zajrzeć mu w oczy”.
Dlaczego warto praktykować mikronawyki w relacji?
Ludzkie mózgi od urodzenia uczą się regulować przez kontakt z drugim człowiekiem. W dzieciństwie to twarz matki uczy nas, jak rozpoznawać emocje. W dorosłości twarz partnera, jego głos, jego czułość są jak wewnętrzne lustro, które mówi: „Jesteś bezpieczny, jesteś kochany, jesteś widziany”. Mikronawyki nie są więc dodatkiem do relacji. One są jej istotą. Relacja bez mikronawyków jest jak roślina pozbawiona wody: może jeszcze stać w doniczce, ale już nie rośnie, nie rozwija się, a z czasem schnie. Dbanie o związek to nie wielkie gesty od święta, romantyczne imprezy i wieczory przy świecach, ale pamiętanie o gestach, które mówią „zależy mi” w codzienności. Chodzi o jedno zdanie: „Widzę, że jesteś zmęczony”, o podanie koca, naszykowanie sztućców, nawet gdy będziemy jedli osobno, bo to jest komunikat: „Pomyślała(e)m o tobie”. Pamiętam parę, która cytowała u mnie w gabinecie słowa Antoine’a de Saint-Exupéry’ego jako motto ich związku: „Miłość to patrzenie razem w tym samym kierunku”. Tylko że tak się wpatrywali w cel przed sobą, że przestali patrzeć na siebie. Poprosiłam ich, żeby od tego zaczęli – od patrzenia sobie w oczy choć przez chwilę codziennie.
Mikronawyki: jak zacząć?
Kiedy mowa o rytuałach w związku, w dzisiejszych czasach rozumiemy je czasem jako listę zadań do wykonania. Ale takie podejście wytwarza presję – kolejną w naszym życiu i wcale niesprzyjającą miłości. Mikronawyki nie są techniką, nie da się ich wykonać i odhaczyć. Po pierwsze wymagają powtarzania codziennie, bo idzie właśnie o to, żeby się nigdy nie skończyły. Żeby się zapisały w ciele, w pamięci, w relacji. Po drugie wymagają uwagi, podejścia bliżej. Może właśnie teraz warto zrobić pierwszy mikrokrok. Dziś wieczorem, zanim zaśniecie, połóż dłoń na dłoni bliskiej osoby. I zostań tak chwilę, oddychaj razem z nią. Nawet jeśli się pokłóciliście, nawet jeśli milczeliście przez cały dzień. Albo właśnie dlatego.
