W Hiszpanii stało się wydawniczym przebojem, a w księgarniach odbywają się już zawody w rozwiązywaniu kolejnych zagadek. Murdoku wygląda niepozornie, ale wystarczy zacząć pierwszą sprawę, by trudno było odłożyć ołówek.
Na pierwszy rzut oka przypomina klasyczny zeszyt z sudoku. Po otwarciu szybko okazuje się jednak, że zamiast cyfr są podejrzani, miejsca zbrodni i wskazówki, z których trzeba odtworzyć przebieg wydarzeń. Murdoku autorstwa Manuela Garanda zawiera 80 takich spraw. Jedna może rozgrywać się w piekarni, kolejna w kasynie, operze albo podczas turnieju szachowego. Za każdym razem zadanie jest podobne: ustalić, gdzie znajdowali się bohaterowie, odnaleźć ofiarę i wskazać mordercę.
Garand, kanadyjski autor łamigłówek mieszkający w Montrealu, publikował wcześniej swoje zadania między innymi w „Financial Times”. W Murdoku wykorzystał reguły sudoku, ale zmienił ich zastosowanie. Te same osoby nie mogą powtarzać się w jednym rzędzie ani kolumnie, a rozwiązanie planszy prowadzi krok po kroku do odpowiedzi na pytanie, kto popełnił zbrodnię.
Pierwsze sprawy można rozwiązać dość szybko. Później trzeba uwzględniać więcej wskazówek, wykluczać kolejne możliwości i cofać się do wcześniejszych informacji. To bardziej ćwiczenie z dedukcji niż typowa zagadka kryminalna z długą fabułą.
Największą popularność książka zdobyła właśnie w Hiszpanii. Na początku września 2026 roku sprzedaż przekraczała 140 tys. egzemplarzy. Murdoku cieszyło się też dużym zainteresowaniem podczas targów książki w Madrycie. Niektóre księgarnie zaczęły nawet organizować zawody, podczas których uczestnicy mierzą się z tymi samymi sprawami i sprawdzają, kto znajdzie rozwiązanie najszybciej.
W Polsce podobne łamigłówki również mają stałych odbiorców. Wystarczy wspomnieć bijące rekordy popularności „Czas na RELAKS” oraz „Moje Szyfrokrzyżówki”. Można w nich znaleźć krzyżówki, sudoku, wykreślanki, szyfrokrzyżówki, rebusy czy zagadki detektywistyczne, przy których można przepaść na długie godziny.
Naukowcy od lat badają, czy rozwiązywanie krzyżówek i innych łamigłówek ma związek ze sprawnością poznawczą. W badaniu Helen Brooker i współautorów z 2019 roku „An online investigation of the relationship between the frequency of word puzzle use and cognitive function in a large sample of older adults” wzięło udział ponad 19 tys. osób w wieku od 50 do 93 lat. Uczestnicy wykonywali testy sprawdzające między innymi pamięć, uwagę, szybkość przetwarzania informacji i funkcje wykonawcze.
Osoby, które częściej sięgały po łamigłówki słowne, osiągały lepsze wyniki. Podobną zależność zaobserwowali Tyran Terada i Yeonjung Lee w badaniu „The Association Between Leisure Games and Cognitive Functioning Among Older Adults” z 2021 roku, obejmującym ponad 3 tys. osób po 65. roku życia. W tym przypadku lepsze funkcjonowanie poznawcze wiązało się również z częstszym wybieraniem gier słownych, karcianych i logicznych.
Takich wyników nie można jednak interpretować jako dowodu, że podobne aktywności chronią przed demencją. Badania wskazują na zależność, ale nie potwierdzają, że same łamigłówki zapobiegają pogorszeniu funkcji poznawczych. Nadal są jednak dobrym sposobem na ćwiczenie koncentracji, pamięci i logicznego myślenia.
Warto więc od czasu do czasu zamienić ekran na papierową łamigłówkę albo inną aktywność wymagającą skupienia. Świetnym wyborem jest też książka: czytanie angażuje pamięć i uwagę, wymaga śledzenia wydarzeń, zapamiętywania bohaterów i łączenia informacji. Przyjemne i pożyteczne jednocześnie.
Helen Brooker i in., „An online investigation of the relationship between the frequency of word puzzle use and cognitive function in a large sample of older adults”, „International Journal of Geriatric Psychiatry”, 2019 (PubMed)
Tyran Terada, Yeonjung Lee, „The Association Between Leisure Games and Cognitive Functioning Among Older Adults”, „Innovation in Aging”, 2021 (PMC)
